wtorek, 2 stycznia 2018

Nowy Rok Bieży…

Gdy myśl nasza wybiega naprzód w nieodgadnioną głąb przyszłych wydarzeń, gdy już nachyla się ku nam Rok Nowy, zda się nam, że słyszymy skądś, z oddali cichą, melodyjną nutę staropolskiej kolendy, tej, którą od lat tylu śpiewali dziadowie nasi i ojcowie:

„Nowy Rok bieży,
W jasełkach leży...”

Rozbrzmiewała co rok ta kolenda nad polską ziemią, niosła się ponad bezmiarem śnieżnych pól, płynęła ponad borami świerkowemi i ponad miastami, kołatała do okien domów, dopominała się o posłuch, nawoływała:

„Dzieciątko małe.
Dajcie mu chwałę...”

niedziela, 24 grudnia 2017

Wigilja. – Boże Narodzenie.


Zapowiedź wigilijnego święta stanowiły od dawiendawna opłatki. Wypiekano je przy kościołach i po klasztorach, lejąc bardzo rzadkie ciasto pszenne w żelazne foremki. Foremki te odznaczały się nieraz artyzmem i subtelnością rysunku, rzniętego w metalu na ich ściankach. 

Przybycie organisty lub zakonnika z opłatkami było zawsze radosnem wydarzeniem. Zapowiadało ono koniec smutnego Adwentu i wesołe święta Narodzin Pańskich.

Za dawnych czasów przestrzegano surowo, by w dzień wigilijny jeść tylko raz na dzień, po zejściu pierwszej gwiazdy. Od rana trawiono czas na uroczystych przygotowaniach do tego wieczornego posiłku, zwanego wigilją, postnikiem, albo pośnikiem.

Obyczaj uświęcania uroczystości religijnych ucztą jest bardzo stary i sięga czasów pogańskich. Może więc i nasza chrześcijańska wigilja łączy się tradycją z jakiem świętem słowiańskiem. Istnieją ślady, że święto takie obchodzono na początku zimy: miało ono na celu uproszenie urodzaju na rok następny. Z drugiej strony wigilijna uczta posiada pewne znamiona święta, obchodzonego ku czci zmarłych. Zwyczaj bowiem, powszechnie w Polsce panujący, nakazywał, by przy stole wigilijnym były nakrycia dodatkowe dla tych, co na zawsze odeszli. Pol [Wincenty] w swej „ Pieśni o domu naszym”, tak pisze o tym obyczaju:

środa, 30 sierpnia 2017

Spacer Pamięci 2017

27 sierpnia 2017r. w Spacerze Pamięci kolejny raz uczciliśmy pamięć żydowskich mieszkańców Rabki zamordowanych w naszej miejscowości oraz w obozie natychmiastowej zagłady w Bełżcu. Uroczysty spacer rozpoczęliśmy o godzinie 16 przed wejściem głównym do Amfiteatru. Zgromadziła się liczna grupa rabczan i kuracjuszy z Polski oraz z zagranicy. Obchody uświetnili między innymi ocalała z zagłady Hanna Kleinberg wraz z rodziną, Naczelny Rabin Krakowa Eliezer Gurary, Radny Powiatu Nowotarskiego Marek Szarawarski oraz grupa z Centrum Społeczności Żydowskiej w Krakowie na czele z dyrektor programową Anną Gulińską. Zgromadzonych gości przywitał Narcyz Listkowski, który wprowadził wszystkich w tematykę obchodów oraz przybliżył historię żydowskiej społeczności Rabki. W celu upamiętnienia ofiar załogi rabczańskiej Szkoły Gestapo, uczestnikom Spaceru wręczono 29 przygotowanych kamieni, na których widniały imiona i nazwiska zamordowanych osób. Po chwili zadumy wyruszyliśmy na ulicę Słoneczną przed willę "Tereska", gdzie Michał Rapta przedstawił okoliczności powstania i działalność Szkoły Dowódców Policji Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa w Rabce. W pobliskim lasku, w którym hitlerowcy i ich ukraińscy współpracownicy dokonywali masowych mordów, Grzegorz Moskal przedstawił początki Akcji Reinhardt na terenie powiatu nowotarskiego. Celem tej akcji było wymordowanie ludności żydowskiej z Generalnego Gubernatorstwa, a jej finałem był dzień 30 sierpnia 1942 roku- dzień deportacji do obozu zagłady w Bełżcu. Głos zabrała również Hanna Kleinberg, przybliżając zebranym wojenne losy swojej rodziny. Na koniec udaliśmy się na cmentarz- Miejsce Pamięci Narodowej, przed którym rabin Eliezer Gurary odmówił modlitwę i skierował kilka słów do zebranych. Uroczystość zakończyliśmy wręczając okolicznościowe broszury i składając na grobach przygotowane kamienie. W trakcie Spaceru towarzyszyły nam wprowadzające w zadumę i wykonywane przez Alinę Jabłońską dźwięki skrzypiec.

Dziękujemy wszystkim uczestnikom Spaceru Pamięci za przybycie. Szczególne podziękowania składamy Staroście Powiatu Nowotarskiego Krzysztofowi Fabrowi za objęcie patronatu nad obchodami, Marcinowi Kudasikowi z Powiatowego Centrum Kultury w Nowym Targu  za użyczenie sprzętu nagłaśniającego, Alinie Jabłońskiej za oprawę muzyczną, Hubertowi Rapta za transmisję Spaceru w internecie oraz Krystynie Witek za fotografowanie obchodów.







Serdecznie zapraszamy do Nowego Targu na zakończenie obchodów 75. Rocznicy Zagłady Żydowskich Mieszkańców Powiatu Nowotarskiego.

W środę, 30 sierpnia najpierw - o 19 - w MOK odbędzie się wernisaż wystawy „Nowotarscy Żydzi”, ze zbiorów Muzeum Podhalańskiego oraz osób prywatnych, po nim - program słowno-muzyczny pt. „Pamięci tych, którzy żyli z nami” w wykonaniu „Śwarnych”, a następnie koncert muzyki żydowskiej w wykonaniu zespołu „Magda Brudzińska Klezmer Trio” - jednego z najlepszych i najbardziej uznanych w Europie zespołów, wykonujących wokalno-instrumentalną muzykę klezmerską.

Druga część nowotarskich obchodów tragicznej rocznicy przypadnie na niedzielę, 3 września. O 14 przed kinem „Tatry” - dawną synagogą, „Wspomnienie o Żydowskich Mieszkańcach Powiatu Nowotarskiego” wygłosi Karolina Panz - doktorantka Uniwersytetu Warszawskiego. Następnie Spacer Pamięci wyruszy na Cmentarz Żydowski. Tu o 15 rozpocznie się modlitewne spotkanie ekumeniczne, w którym uczestniczyć będzie m.in. Eliezer Gurary - naczelny rabin Krakowa i ks. prałat Stanisław Strojek - dziekan dekanatu Nowy Targ. Na kirkucie - pod pomnikiem i na grobach - złożone też zostaną wiązanki kwiatów oraz kamienie z nazwami miejscowości, z których pochodziły ofiary holocaustu. Rozdawana będzie też pamiątkowa publikacja, poświęcona 75. rocznicy zagłady nowotarskich Żydów.

poniedziałek, 14 sierpnia 2017

75. Rocznica Zagłady Żydowskich Mieszkańców Powiatu Nowotarskiego

W bieżącym roku przypada 75. rocznica Zagłady żydowskich mieszkańców powiatu nowotarskiego. Realizowana przez nazistów Akcja Reinhardt, której celem było wymordowanie ludności żydowskiej z Generalnego Gubernatorstwa, rozpoczęła się na tym terenie pod koniec maja 1942 roku. W jej trakcie, na terenie kilkunastu miejscowości powiatu nowotarskiego, rozstrzelano około 1100 osób, a co najmniej 1900 żydowskich mieszkańców popędzono do podstawionych na stacjach kolejowych wysypanych wapnem wagonów towarowych i wysłano do obozu zagłady w Bełżcu. Finał Akcji Reinhardt, kładący kres wielowiekowej obecności Żydów na Podhalu miał miejsce 30 sierpnia 1942 roku.

Organizując po raz pierwszy Powiatowo – Miejskie Obchody 75. Rocznicy Zagłady chcemy uczcić pamięć wszystkich żydowskich dzieci, kobiet i mężczyzn, którzy byli mieszkańcami powiatu nowotarskiego i zginęli w czasie Zagłady. Chcemy przywrócić pamięć o nich współczesnym mieszkańcom tych miejscowości, w których  Żydzi przez lata współtworzyli polsko-żydowską rzeczywistość i historię. Niech pamięć o nich przetrwa i będzie przekazywana następnym pokoleniom.

Ich inauguracją był Folkowy Festiwal 4 Kultur w Ochotnicy Dolnej, podczas którego zbrzmiały - przeplatane historyczną narracją - nuty góralskie, żydowskie, romskie i bałkańskie.

W niedzielę, 27 sierpnia spod amfiteatru w Rabce wyruszy o godzinie 16:00 Spacer Pamięci. Podczas Spaceru przybliżmy historię jaka miała miejsce w tych dniach. Zbiórka przed głównym wejściem do rabczańskiego amfiteatru. Zakończenie Spaceru odbędzie się na Miejscu Pamięci Narodowej przy ulicy Słonecznej (za willą "Tereska").

W środę, 30 sierpnia zaplanowano początek obchodów nowotarskich. Najpierw - o 19 - w MOK wernisaż wystawy „Nowotarscy Żydzi”, ze zbiorów Muzeum Podhalańskiego oraz osób prywatnych, po nim - program słowno-muzyczny pt. „Pamięci tych, którzy żyli z nami” w wykonaniu „Śwarnych”, a następnie koncert muzyki żydowskiej w wykonaniu zespołu „Magda Brudzińska Klezmer Trio” - jednego z najlepszych i najbardziej uznanych w Europie zespołów, wykonujących wokalno-instrumentalną muzykę klezmerską.

Druga część nowotarskich obchodów tragicznej rocznicy przypadnie na niedzielę, 3 września. O 14 w kinie „Tatry”, czyli dawnej synagodze „Wspomnienie o Żydowskich Mieszkańcach Powiatu Nowotarskiego” wygłosi Karolina Panz - doktorantka Uniwersytetu Warszawskiego, później będą przemówienia a następnie Spacer Pamięci na Cmentarz Żydowski. Tu o 15 rozpocznie się modlitewne spotkanie ekumeniczne, w którym uczestniczyć będzie m.in. Eliezer Gurary - naczelny rabin Krakowa i ks. prałat Stanisław Strojek - dziekan dekanatu Nowy Targ. Na kirkucie - pod pomnikiem i na grobach - złożone też zostaną wiązanki kwiatów oraz kamienie z nazwami miejscowości, z których pochodziły ofiary holocaustu. Rozdawana będzie też pamiątkowa publikacja, poświęcona 75. rocznicy zagłady nowotarskich Żydów.

Serdecznie zapraszamy!
Zespół Historia Rabki